Euskararen sare sozialak
Euskararen eta euskal kulturaren biziberritzearen eragile nagusia izan da euskal herriaren ekimen soziala. Herri erakunde autonomikoek eginkizun guztiz garrantzitsua izan dute, sortu ziren une beretik, argi erakutsiz hizkuntza eta kultura berreskuratzeko funtsezkoa dela gizartearen eta herri aginteen arteko lankidetza.
![](../argazkiak/jpg/057.jpg)
418. "Herri batek hizkuntzari
eusteko erabakia hartua duenean,
bide erdia egina dago (…).
Arrakasta izateko, jendearen burua
irabazteaz gain, bihotza ere
irabazi beharra dago". David
Crystal, hizkuntzalaria, Bilbon,
2007-09-24. 419. Autonomiaren erakunde publikoak sortu bezain laster, herri erakundeok garrantzi
nabarmena izan dute hizkuntza eta kultura biziberritzeko lanetan. Eragile sozialak ere
ezinbestekoak izan dira prozesu horretan, eta bien arteko lankidetza, batzuetan arazoz
betea egon den arren, erabakigarria izan da. 420. Gizarte ekimenak indarra eman dio euskararen biziberritze
prozesuari. Hizkuntzaren aldeko harrotasunak eta maitasunak
bultzaturik, gizarte erakundeek garrantzizko papera jokatu dute
biziberritze prozesuan. 421. Euskaltzaindiak 1978an
bultzatutako Bai Euskarari
kanpainaren azken ekitaldia
Bilboko Santimami futbol
zelaian egin zen, 40.000
lagunen partaidetzaz. 422. Hogei urte geroago,
lelo hori berriro erabili zuen
Euskararen Gizarte
Erakundeen Kontseiluak,
Euskal Herrian barrena bost
futbol zelaitan (Sadar,
Agilera, Mendizorroza,
Anoeta eta Santimami)
120.000 lagun biltzeko. 423. Esparru askotako euskal
ikerlariak elkartu ziren, 1998an,
Euskararen Unibertsoa jardunaldietan,
euskara elkarteen egoera
aztertzera. Handik sortu zen
Euskararen Gizarte Erakundeen
Kontseilua, hizkuntzari babes sozial
zabalagoa emateko. 424. Lehenengo euskara elkarteak 1980ko hamarkadan jaio ziren, euskararen
normalizazioa eta erabilera sustatzeko asmoz. Aitzindarietako bat
izan zen Arrasate Euskaldundu Dezagun (AED), Gipuzkoan. AEDk eskatu
zion udalari Euskara Batzorde bat eta Euskara Zerbitzu bat sortzeko. 425. Geroztik, elkarte asko sortu dira, gehienak gaur egun
Topagunea Federazioan (1996) elkarturik; elkarteak sustatu
eta zerbitzu bateratuak ematen ditu. Beste esparru
batzuetan ere aritzen da: euskarazko hedabideak, kultur
jarduerak, aisialdia, haurrak eta gazteak, euskaldun berriak,
eta abar. 426. Arrakasta izan du,
besteak beste,
Mintzalaguna-Mintzakide
programak, 1993az
geroztik antolatzen
dituena aisialdiko
edo kirol esparruko
jarduerak, euskaraz
mintzatzeko; 4.000
partaide inguru
biltzen ditu. 427. Udal askotan sortu izan dira euskara zerbitzuak eta euskara
teknikarien lanpostuak. 428. Euskara elkarte gehienak
1990eko hamarkadan eratu ziren;
besteak beste, Ttakun (Lasarte-Oria),
Bagera (Do-nostia), Berbaizu (Deustu)
eta Galtzaundi (Tolosa). Iruñean,
Zaldiko Maldiko 1981ean sortu zen. 429. Eusko Legebiltzarrak emandako 10/1982
Oinarrizko Legea, Euskararen Erabilera Arauzkotzezkoa,
hizkuntza politika sendo bati atea
irekitzeko giltza izan zen, herri erakundeak
murgilarazi baitzituen euskararen biziberritze
eta babes lanetan. Unibertsitatean, hezkuntzan
eta herri administrazioan euskararen
erabilera indartzeko berebiziko garrantzia
izan zuen. Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea
(IVAP) sortu zen 1983an, herri administrazioetan
euskararen erabilera sendotu eta
indartzeko zeregin handia duena. 430. Orain dela 20 urte gertatzen ez zen ezaugarri bat du
gaur egungo herri administrazioak EAEn: sektore publikoko langileen
erdia gai da euskaraz aritzeko laneko gaietan. Juan Jose Ibarretxeren
gobernuaren garaian, Eusko Jaurlaritzaren xedeetako bat izan zen herri langileen
erdiak euskara maila egoki bat lortzea. Bide horretan, 2007an 12.000
herri langile ziren euskaldunak. 431. Enpresaren
munduan, euskararen
normalizazio
adibide esanguratsuak
daude. Elhuyar
Aholkularitzak (1991)
edo EMUN kooperatibak
(1997) hizkuntza
zerbitzuak
eskaintzen dituzte
lantokien esparruan,
euskararen erabilera
enpresaren zereginetan
txertatzeko,
kasu bakoitzera
egokitutako aholkularitza
diseinatuz. 432. Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea
(UEMA) 1991n sortu zen, euskaldunak nagusi
diren udalerrietan euskararen erabilera sustatu
eta bermatzeko helburuaz, bai eskolan,
bai administrazioan, bai gizarte zerbitzuetan,
bai langiroan.