Logotipo gipuzkoakultura
2019ko azaroak 12, asteartea



Bertan > Gure Itsasontziak > Berga hereneko oihalak
Bertan 23

Berga hereneko oihalak


Berga hereneko oihala lauki formako belatik dator; azken honetatik bereizten duena trapezoide itxura da, eta mastari belazurrunaren luzeraren herenean lotuta egotea, erditik lotuta egon beharrean laukiaren kasuan bezala. Berga hereneko oihala bela-erdigunea o n t z i a r e n txopa aldera mugitzeko xedez garatu zen, hautsian edo haize al-dera errazago nabigatzeko. Bela mo-ta hau laukiaren eta bela latindar triangeluarraren artean ko-katzen da, horie- tako b a k o i t z a r e n abantailak konbinatzen baititu, dituzten eragozpenak neurri handi batean bereganatzeke. Berga hereneko oihalak oso erabilera zabala izan zuen Bizkaiko Golkoan eta honen periferian, eta adituek euskal kostaldean sortua dela uste dute. Aparailu hau ez zen itsas zabaleko ontzietan ezarri, eta ia-ia bakarrik ontzi txikietan sartu zuten, XVI. mendeaz geroztik behintzat.

Traineru modeloa,
berga hereneko oihalak
daramatzala.
Traineru modeloa, berga hereneko oihalak daramatzala. © José Lopez
Bela moten banaketa.
Bela latindarra
Mediterraneoan,
laukia iparrean, Mantxako
Kanaletik haratago,
eta berga hereneko
oihala Bizkaiko Golkoan.
Bela moten banaketa. Bela latindarra Mediterraneoan, laukia iparrean, Mantxako Kanaletik haratago, eta berga hereneko oihala Bizkaiko Golkoan. © José Lopez

Basanoaga batel handia
hautsian nabigatzen. Ontzi
tra-dizionalen kopiak eraikitzean
antzinako euskal
arran-tzaleen belan nabigatze-
ko modua
berraurkitzeko
aukera
sortzen
ari da.
Basanoaga batel handia hautsian nabigatzen. Ontzi tra-dizionalen kopiak eraikitzean antzinako euskal arran-tzaleen belan nabigatze- ko modua berraurkitzeko aukera sortzen ari da. © José Lopez

Beothuk bale-txalupa,
haize alde nabigatzen Ternuako
mendebaldeko kostaldean.
Red Bayko XVI. mendeko txaluparen
hondarretan egindako
azterketa arkeologikoaren arabera,
badirudi euskal ontzi
hauek, ordurako, berga hereneko
oihalez hornitzen zituztela.
Beothuk bale-txalupa, haize alde nabigatzen Ternuako mendebaldeko kostaldean. Red Bayko XVI. mendeko txaluparen hondarretan egindako azterketa arkeologikoaren arabera, badirudi euskal ontzi hauek, ordurako, berga hereneko oihalez hornitzen zituztela. © José Lopez

Euskal belaontzien azterketa konparatibo batek erakusten digu ezen, XIX. mendearen bigarren herena arte, oihalen goiko ertza horizontala zela. Geroago hau altxatzera joko zuten, seguruenik ontzi-gain estankoa zeukaten txalupa handien eraginez. Ontzi bizkar mota honek, Itsas agintariek ezarri zuten, zaildu e g i t e n zuen masta nagusiaren txoparanzko inklina- zioa erregulatzea. Azkenean masta bertika- lean jarri behar izan zuten, eta honek berekin zekarren bela-erdigunearen brankar a n z k o desplazamendua konpentsatzeko, b e l a z u - rruna nabarmen altxatuko zuten; horrela bela aerodinamikoagoa lortu zuten, kontrako haizea zegoenerako.

Euskal ontzi txikietako lema desmuntagarria izaten da, eta bakar-bakarrik bela
bidezko nabigazioan zehar erabiltzen da. Ontzia gidatzeaz gain, lemak jito-plano
eginkizuna ere betetzen du, jitoa saihestuko lukeen gila sakonik ezaren arazoa
arindu alegia; horregatik, lemak hartzen duen sakonera ontziaren beraren zingoa
baino handiagoa izaten da.
Lemak. © José Lopez
Euskal ontzi txikietako lema desmuntagarria izaten da, eta bakar-bakarrik bela
bidezko nabigazioan zehar erabiltzen da. Ontzia gidatzeaz gain, lemak jito-plano
eginkizuna ere betetzen du, jitoa saihestuko lukeen gila sakonik ezaren arazoa
arindu alegia; horregatik, lemak hartzen duen sakonera ontziaren beraren zingoa
baino handiagoa izaten da.
© José Lopez

Euskal ontzi txikietako lema desmuntagarria izaten da, eta bakar-bakarrik bela
bidezko nabigazioan zehar erabiltzen da. Ontzia gidatzeaz gain, lemak jito-plano
eginkizuna ere betetzen du, jitoa saihestuko lukeen gila sakonik ezaren arazoa
arindu alegia; horregatik, lemak hartzen duen sakonera ontziaren beraren zingoa
baino handiagoa izaten da.
© José Lopez
Potina.
Euskal ontzi txikietako lema desmuntagarria izaten da, eta bakar-bakarrik bela
bidezko nabigazioan zehar erabiltzen da. Ontzia gidatzeaz gain, lemak jito-plano
eginkizuna ere betetzen du, jitoa saihestuko lukeen gila sakonik ezaren arazoa
arindu alegia; horregatik, lemak hartzen duen sakonera ontziaren beraren zingoa
baino handiagoa izaten da.
© José Lopez

Euskal ontzi txikietako lema desmuntagarria izaten da, eta bakar-bakarrik bela
bidezko nabigazioan zehar erabiltzen da. Ontzia gidatzeaz gain, lemak jito-plano
eginkizuna ere betetzen du, jitoa saihestuko lukeen gila sakonik ezaren arazoa
arindu alegia; horregatik, lemak hartzen duen sakonera ontziaren beraren zingoa
baino handiagoa izaten da.
© José Lopez
Euskal ontzi txikietako lema desmuntagarria izaten da, eta bakar-bakarrik bela
bidezko nabigazioan zehar erabiltzen da. Ontzia gidatzeaz gain, lemak jito-plano
eginkizuna ere betetzen du, jitoa saihestuko lukeen gila sakonik ezaren arazoa
arindu alegia; horregatik, lemak hartzen duen sakonera ontziaren beraren zingoa
baino handiagoa izaten da.
© José Lopez

XIX.
mendearen
a m a i e r a k o
Ardi-turri potina,
Haiza-bia parean
nabigatzen, Hendaian.
Euskal ontzien karena, oso sakonera gutxikoa
eta jito kontrako planorik gabea ia-ia arraunerako
egokituta egotearen indarrez, ez da haize kontra nabigatzeko
egokiena. Gabe-zia hau, neurri batean, berdindu egingo da
ongi kalkulatutako aparailu batez, bela-erdigunea baxu samar eta
txoparantz mugituxea jarrita alegia.
XIX. mendearen a m a i e r a k o Ardi-turri potina, Haiza-bia parean nabigatzen, Hendaian. Euskal ontzien karena, oso sakonera gutxikoa eta jito kontrako planorik gabea ia-ia arraunerako egokituta egotearen indarrez, ez da haize kontra nabigatzeko egokiena. Gabe-zia hau, neurri batean, berdindu egingo da ongi kalkulatutako aparailu batez, bela-erdigunea baxu samar eta txoparantz mugituxea jarrita alegia. © José Lopez


Licencia Creative Commons. Pulse aquí para leerla
2019 Kultura Zuzendaritza Nagusia - Gipuzkoako Foru Aldundia.
Para conectar con nosotros mediante skype pulse aquí
Logotipo Gipuzkoa.net. Pulsar para ir a la página de Gipuzkoa.net